Posted in January 2009

2009: Kunnen alleen creatieve mensen innoveren?

crystal-ball-2-smallDeze vraag schoot me te binnen toen ik vorige week las dat de Europese Commisie 2009 heeft uitgeroepen tot Europees Jaar van de Creativiteit en Innovatie. Natuurlijk is het geweldig dat de commissie zo goed naar mij luistert; eind vorig jaar riep ik hier op Frankwatching 2009 uit tot het jaar van de Innovatie. Goed en snel opgepakt door de EC. Maar na wat zoeken vond ik het besluit en persbericht daterend van medio maart vorig jaar, zo’n 9 maanden voor mijn artikel.

Een goed bewaard geheim

Ik vraag me toch af hoe ik dat over het hoofd heb kunnen zien! Heb ik niet goed gezocht? Ik vond wel het internationale jaar van de astromonie van de VN en het jaar van de natuurlijke materialen. Een voor de hand liggende reden is dat er naast het persbericht op dat moment niet veel aandacht aan besteed werd en daardoor niet hoog genoeg in Google terecht is gekomen. Zoals voor velen houdt zoeken via Google ook voor mij op na een paar pagina’s en een aantal keer een andere zoekopdracht. Zelfs als ik nu zoek moet ik nauwkeurig de woorden “2009 year european innovation” invullen om de op de eerste pagina met resultaten de EU website te krijgen. Zelfs op de ICT-conferentie in Lyon in November 2008, het grootste event voor ICT-research georganiseerd door EC (DG Information Society) heb ik niets gehoord over het jaar van de Creativiteit en Innovatie.

Een reden hiervoor kan zijn dat niet het departement Enterprise en Industrie de organisator is maar Onderwijs en Cultuur. Dit verbaast me enigzins in eerste instantie: wat heeft Onderwijs en Cultuur nu te maken met Innovatie? In Nederland ligt innovatie, zoals we het hier bespreken, volgens mij primair bij Economische Zaken en dat lijkt me ook zo bij de Europese Commissie.

Imagine, Create, Innovate

Het doel van het Europese jaar van de Creativiteit en Innovatie is: het bewustzijn van het belang van creativiteit en innovatie voor persoonlijke, sociale en economische ontwikkeling te vergroten, goede aanpakken te delen, onderwijs en onderzoek te stimuleren en debat over en ontwikkeling van beleid te vergroten. Dat is een behoorlijke uitdaging, zelfs ieder van deze deelgebieden op zichzelf is een behoorlijke kluif.

Begin januari is in Praag (want Tsjechië is nu voorzitter van de EU) het jaar van start gegaan. Ook daar werd een lans gebroken voor creativiteit en innovatie:

We do not know how long this crisis will last and how deep it will become. But when it is over, those who will have invested in creativity and innovation will find themselves well ahead of the pack” zei Ján Figel, de commissaris voor Onderwijs, Cultuur en Jeugd (noot: waar heb ik dat meer gehoord ?).

Creativiteit en Levenslang leren

Het opvallende is dat creativiteit met name wordt genoemd: het jaar van Creativiteit en Innovatie. Hiermee kom ik gelijk terug op de titel van dit artikel: kunnen alleen creatieve mensen innoveren? Het lijkt wel zo als je kijkt naar het voorstel van de commisie voor de nominatie van het jaar, waar zaken staan als “Innovatie is de succesvolle invoering van nieuwe ideeen en creativiteit is de noodzakelijke voorwaarde voor innovatie”.
chicken-lab

Een goede vraag is wat creativiteit eigenlijk betekent. Een heel aparte quote hierover staat op de website van het DG Enterprises van de EU: Creativity is often associated solely with artists and fine arts, whereas innovation is often thought to be about technological progress in manufacturing only.

Sorry?! Dat lijkt me een heel typische N=1 definitie van creativiteit en innovatie. Creativiteit en innovatie zijn er in diverse vormen; van evolutionair tot revolutionair.

Innovatie is voor mij een democratisch proces en niet meer “het alleenrecht van wereldvreemde mannen met pennen in de borstzak ergens in de krochten van het bedrijf” (mijn oorspronkelijke voorbeeld was altijd witte jassen met pennen in de borstzak maar slaat meer op de R&D kant van vernieuwing). Innovatie wordt beter als iedereen weet wat innovatie voor het bedrijf betekent en daar aan kan bijdragen. Het zal niet de eerste keer zijn dat, iemand die dicht bij de gebruikers van een product of dienst staat, een heel goed idee heeft hoe het beter, sneller of goedkoper kan in plaats van altijd de centrale innovatieclub (veel bedrijven hebben ook de mogelijkheid voor medewerkers om nieuwe innovaties aan te dragen). Is dat creatief? Ja ik denk het wel. Je ziet tenslotte iets wat beter kan. Wel heel anders dan de creativiteit van een reclamebureau, Herman Finkers of Damien Hirst.
73478875
In innovatie heb je diverse rollen die elkaar versterken. Alleen maar creatievelingen is niet goed. Er moeten ook mensen zijn die denken aan andere zaken zoals de gebruiker, financiën, marketing en communicatie en zelfs gewoon gezond boerenverstand. Al deze mensen heb je nodig voor innovaties. Iedereen kan een bijdragen aan innovatie, niet alleen de überhippe creatieveling op zijn witte Barcelona Chair.

Meer creativiteit in het onderwijs

Een van de doelstellingen is artistieke en andere vormen van creativiteit meer te stimuleren in het onderwijs (specifieke skills, nieuwsgierigheid en lateraal denken) in het kader van levenslang leren. Het complete traject van scholing (van peuterspeelzaal tot hoger onderwijs) en daarna in de scholing in het werk en na de pensionering.

Deze betere verankering van creativiteit moet volgens de EU leiden tot meer innovatie! Maar is dat ook zo? Wat innovatie vaak dwars zit binnen bedrijven is niet het gebrek aan creativiteit, maar dat innovatie nog steeds niet onderdeel is van het primaire proces van bedrijven. Creativiteit wordt dwarsgezeten door business cases, prioriteiten en bezuinigingen. Meer creativiteit en innovatie is goed, maar lost het probleem niet op!

Daarnaast betekent meer creativiteit stimuleren meer geld voor onderwijs en minder geld voor andere zaken (bijvoorbeeld ontwikkelingsamenwerking, zorg of verkeer), want de totale hoeveelheid geld zal waarschijnlijk niet veranderen. Dat maakt het op ze minst moeilijk om het draagvlak te vinden hiervoor, ook gezien nog andere uitdagingen in het onderwijs.

Wat gaan we ervan merken?

De uitvoering van het jaar ligt voor een groot gedeelte bij de partners van het jaar en ook bij de landen, Er is in ieder geval al een agenda met de events. In Nederland ligt de verantwoordelijkheid voor het Europese jaar bij het Ministerie van OCW. De website heeft nog weinig informatie over het jaar. Ik heb navraag gedaan bij het ministerie, maar wacht nog op antwoord. Als het binnen komt zal ik dit aan het artikel toevoegen.

Kansrijke of kansloze actie?

Als ik kijk naar de doelstellingen van het jaar zijn die erg ambitieus. Zeker als je realiseert dat ik een groot gedeelte nog niet eens genoemd heb om dit (al vrij lange) artikel niet nog langer te maken. Aan de andere kant: de realisatie van het belang van creativiteit en innovatie om oplossingen te vinden voor de problemen, die we op dit moment hebben, is goed. Als dat leidt tot nieuwe stimulansen voor innovatie dan is het een goed jaar geweest. Ik zal in ieder geval proberen om dit jaar zo goed mogelijk te volgen en aanwezig te zijn bij geplande events om te zien hoe het wordt aangepakt.

Wat is eigenlijk de rol van de overheid bij Innovatie?

Wat dit jaar me duidelijk heeft gemaakt is dat een artikel over de rol van de overheid(-heden) bij innovatie een mooi onderwerp is voor een of meer artikelen hier op Frankwatching. Maar dat is voor de volgende keer.

Innovatie 2009: Ik innoveer, jij innoveert, wij innoveren …

In mijn laatste artikel van 2008 riep ik 2009 uit tot het Jaar van de Innovatie. Een van de dingen die ik in dat stuk uiteen probeerde te zetten is de relatie tussen innovatie, R&D, ideeën en zo voort. Ook de vraag of een innovatie per definitie succesvol moet zijn kwam naar voren toe. Tijd om eens duidelijkheid te scheppen.

(Fundamenteel) onderzoek, research & development en innovatie

Laten we beginnen om eens te kijken naar de meest gebruikte termen. In het onderstaande schema zie je onderlinge verhoudingen. De verschillen liggen met name op het soort onderzoek (fundamenteel of toegepast) en daarnaast op de impact ervan (evolutionair of revolutionair).

De horizontale as kan je ook lezen als tijdsas. Hoe meer naar rechts je gaat des te korter is de tijd naar de markt.

(Fundamenteel) Onderzoek

In dit overzicht is (Fundamenteel) Onderzoek het domein van universiteiten. Hierin valt het echte fundamentele onderzoek dat wordt gedaan voor de vergaring van kennis in een vakgebied. Dit onderzoek hoeft niet direct nut (buiten het vakgebied) te hebben en levert bij veel mensen de vraag op: waarom doe je het dan? Het antwoord is evenwel eenvoudig: zonder fundamenteel onderzoek geen doorbraken zoals de ontdekking van DNA en het in kaart brengen van het menselijk Genoom.

Research en Development

Research en Development is meer het domein van bedrijven met als grote voorbeelden Pfizer, IBM, Google, Microsoft en Shell. Dit wil niet zeggen dat kleinere bedrijven niet aan research en development doen, integendeel zelfs. Maar wel op een andere schaal, volgens Business Week is IBM’s Innovatie budget 6 miljard dollar. In 2007 was het budget van Microsoft voor R&D 7.6 miljard dollar. Pfizer’s geeft per jaar 7 miljard dollar uit.  Kleinere bedrijven zullen meer naar de meer toegepaste development kant neigen dan naar de researchkant in verband met de hogere kosten en hogere complexiteit van research.

Innovatie

Dit is de meest toegepaste vorm van vernieuwing. De time to market is relatief kort en de vernieuwing zal eerder evolutionair zijn dan revolutionair. Dit brengt innovatie binnen het bereik van alle bedrijven.

De definitie die ik eerder gebruikte voor innovatie is: “Innovatie is de introductie van iets nieuws”. Dit is een prima uitgangspunt. Ik ga de definitie niet scherper stellen door bepaalde criteria aan te geven waaraan een innovatie zou moeten voldoen meer dan in de definitie genoemd. Wanneer iedereen kan innoveren, kan iedereen voor zichzelf bepalen wat wel of geen innovatie is.

Als een leverancier een nieuwe kleinere verpakking introduceert van zijn product, speciaal voor eenpersoons huishoudens, is dat dan geen innovatie? Gezien het aantal singles in Nederland zou dit een behoefte in de markt kunnen vullen en een winstgevende aanvulling kunnen zijn.

Ontdekkingen, ideeën, uitvindingen, product development en vernieuwing

Deze termen worden ook vaak (door elkaar) gebruikt. Eigenlijk zijn het voor een gedeelte synoniemen. Vernieuwing zie ik als min of meer overkoepelende term voor onderzoek, R&D en innovatie. Ontdekkingen en uitvindingen  hebben voor mij gevoelsmatig meer een experimenteel karakter en zie ik met name bij onderzoek en R&D. Product development is ook min of meer een synoniem voor innovatie maar heeft een minder vernieuwend imago / gevoel.

Een idee of ingeving is vaak een startpunt voor onderzoek, R&D of innovatie.

Op de about us pagina van het de TV serie “Het beste idee van Nederland” zie je wat ik bedoel:

Stichting Het Beste Idee van Nederland
… Stichting Het Beste Idee van Nederland in het leven geroepen om innovatie in Nederland te stimuleren. Sinds 2004 organiseert de stichting het gelijknamige innovatieplatform en fungeert zij als bemiddelingsorganisatie tussen uitvinders, onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven.

De uitvindingen van het Beste Idee van Nederland hebben van een heel concreet karakter en vaak ook concrete aanleiding, zoals de Knuffel je speen (een moeder zag dat haar kind steeds de speen kwijt was).

De kans is klein dat een van de uitvinders van het Beste Idee van Nederland komt met de oplossing voor supergeleiding op kamertemperatuur.

Moeten innovaties succesvol zijn?

Het totaal van Innovatie of innovatiebeleid moeten succesvol zijn, daarbinnen moet ruimte zijn voor innovaties om te mislukken, niet uit de verf te komen of niet te werken. Ik zie het model van innovatie als het businessmodel van venture capitalists; niet ieder bedrijf waarin wordt geïnvesteerd, wordt succesvol. Maar diegenen die het wel worden, maken het totaal weer goed. Het kan ook niet anders, want innovatie is in essentie onzekerheid.

Mislukte innovaties zijn ook waardevol

Het woord mislukt is misschien wat sterk hier, maar het is wel waar; er zit waarde in innovaties die niet zijn gelukt. Vaak kan er een les uit worden getrokken, waarom het niet is aangeslagen. Een smaakcombinatie die niet wordt gewaardeerd? Een te hoge prijsstelling? Een onhandige interface? Mogelijk dat een wijziging het wel laat lukken en alsnog aanslaat.

Innoveren is experimenteren

De enige manier om echt te weten of een innovatie zal aanslaan, is het te proberen / experimenteren. Bij veel bedrijven liggen mogelijke innovaties op de plank die, om welke reden dan ook, niet worden uitgeprobeerd. Ideeën uit het verleden die nooit zijn opgepakt of erger nog, genegeerd.

Wanneer de concurrent wel een innovatie op de markt brengt die daar sterk op lijkt, is de reactie vaak: “Waarom hebben wij dit niet gedaan?”. In sommige gevallen is daar een goed antwoord op: bijvoorbeeld geen prioriteit of business case niet sluitend. Vaak is het antwoord minder concreet:  ”Nou …. gewoon”. Het idee is blijven liggen zonder prioriteit of zelfs enige vorm van aandacht. Het is aan de innovatiemanager om te zorgen dat de ideeën die binnen zijn gekomen worden geëvalueerd, bijvoorbeeld door het trechtermodel (of adaptatie van het stage gate model).

Afsluiting

Innovatie is samen met R&D en Onderzoek een van de vormen waarin vernieuwing kan plaatsvinden. Ieder heeft zijn karakteristieken (zie ook de afbeelding aan het begin van het artikel).

Het belangrijkste van innovatie is om te realiseren dat niet alle innovaties succesvol hoeven zijn, als het totaal van innovatie of innovatiemanagement maar positief is. Innoveren is experimenteren!