Wat kunnen we leren van Obama’s innovatiestrategie?

President Obama windt er geen doekjes om: “Amerika’s toekomstige economische groei en internationale concurrentiepositie hangt af van ons vermogen om te innoveren. We kunnen de banen en industrieën van de toekomst creëren door te doen wat Amerika het best kan – investeren in de creativiteit en voorstellingsvermogen van onze mensen”.

Net zoals Nederland en tevens ook Europa ziet Amerika innovatie als de manier om (kwalitatief) goede banen te scheppen en te zorgen voor een duurzame groei. Wat voor velen wel een verrassing is: ook Amerika maakt zich grote zorgen over haar innovatieve vermogen.

De innovatieve Unie

Decennia lang kwamen alle innovaties uit de Verenigde Staten, nu staat deze positie onder druk vanuit Europa en China. Een van de meest zichtbare uitingen van zorg was de ingezonden brief van (toenmalig) Google-ceo Eric Schmidt in de Washington Post van februari 2010. “Er is sprake van een innovatie tekort (deficit), de volgende ‘groene’ Silicon Valley zou wel eens in Duitsland of China kunnen liggen in plaats van de Verenigde Staten”.

Het gevoel dat er onvoldoende wordt geïnnoveerd leeft ook in Europa. Volgens Eurocommissaris Máire Geoghegan-Quinn van Research, Innovation en Science hebben we in Europa zelfs een innovatienoodgeval (emergency). Om dit op te lossen is in de Europa 2020-strategie, de opvolger van het Lissabon akkoord, een van de 7 pijlers het ontwikkelen van Europa als ‘innovatie unie’.

Het doel is daarbij grofweg hetzelfde doel als in de Verenigde Staten: slimme, duurzame en niemand uitsluitende groei (Smart, Sustainable and Inclusive growth). Het is vreemd dat Amerika van zichzelf vindt dat het onvoldoende innoveert. Tenslotte zijn de toonaangevende bedrijven Microsoft, Google en Apple duidelijk Amerikaans.

Wat is de innovatie strategie van Obama? Kunnen we er wat van leren of is de aanpak alleen toepasbaar voor Amerika? Moeten wij onze strategie aanpassen?

De strategie voor Amerikaanse Innovatie

In februari verscheen een geüpdatete versie van de Innovatie Strategie. Het uit zeventig pagina’s bestaande document geeft op hoofdlijnen de innovatiestrategie weer. De appendix bij het document geeft meer informatie over de keuzes die worden gemaakt in de strategie en kent meer dan 100 verwijzingen naar achtergrondinformatie. Ieder van de initiatieven in de strategie is op zichzelf al een artikel waard.

Er is een duidelijke indeling gemaakt in de innovatiestrategie, die wordt weer gegeven door een piramide met drie niveaus. Van beneden naar boven:

1. Het versterken van de basis
2. Vergroten en versnellen van het aantal markt innovaties
3. Versnellen van doorbraken op focus gebieden en nationale prioriteiten

De innovatiestrategie van Obama in piramidevorm

Dit is een logische opbouw: zorg dat de basis goed is, maak dat deze sneller kan innoveren en focus op een aantal belangrijke uitdagingen en potentiële markten.

1. Het versterken van de basis

De volgende generatie moet de vaardigheden hebben die in de 21e eeuw nodig zijn om zich tot een wereldklasse arbeidspopulatie te ontwikkelen, inclusief speciale aandacht voor science, technology, engineering en math (de bèta vakken) en het doel om alle studenten minimaal middelbaar onderwijs te laten afmaken. Daarnaast wordt substantieel geïnvesteerd in fundamenteel onderzoek en wordt geprobeerd het budget van drie instituten (National Science Foundation, Department of Energy Office of Science en National Institute of Standards and Technology) te verdubbelen.

De fysieke infrastructuur (wegen spoor en vliegvelden) wordt uitgebreid en gemoderniseerd. Tussen de grote steden worden hogesnelheidslijnen aangelegd. Voorgesteld wordt een Nationale Infrastructuur Bank op te richten om dit mogelijk te maken (zowel met privaat als publiek geld). Naast de fysieke infrastructuur wordt er ook gewerkt aan een geavanceerd IT-ecosysteem, bestaande onder andere uit een landelijk dekkend breedband draadloos netwerk met toegang voor alle Amerikanen (een derde van de Amerikanen heeft geen breedband internet), modernisering van het elektriciteitsnetwerk, veiliger internet en onderzoek naar toekomstige doorbraken of technologieën op het gebied van ICT.

2. Vergroten en versnellen markt innovaties

Met de basis op orde kan worden gewerkt aan het effectiever maken van de innovatie activiteiten van bedrijven. De Research and Experimentation Tax Credit wordt versimpeld en permanent gemaakt. Deze, op onze WBSO lijkende regeling, moet een incentive zijn voor bedrijven om te innoveren. Startende ondernemers worden ondersteund door middel van Startup America, die hen ondersteunt door ze in contact te brengen met mentoren en ervaren ondernemers. Daarnaast komen er meer regionale innovatiehubs, ook wel enterpreneurial ecosystems genoemd.

Er is aandacht voor het verkorten van de periode die nodig is om een patent te verkrijgen, van 35 naar 20 maanden met een speciale procedure van 12 maanden voor de meest kansrijke patenten. Ook het beschermen van Intellectueel eigendom (IP) van Amerikaanse bedrijven is onderdeel van de strategie. Als laatste worden open, innovatieve en competitieve markten gestimuleerd. Doelstelling is om de export van Amerikaanse goederen te verdubbelen in 2014. Ook wordt bij fusies en overnames door een soort mededingingsautoriteit gekeken of de voorgestelde fusie innovatie versnelt of juist vertraagd/frustreert.

3. Versnellen van doorbraken op focus gebieden

Met de eerste twee lagen van de piramide op orde is het tijd om de focus aan te brengen in de strategie. Net zoals in Europa en Nederland wordt de focus gelegd op maatschappelijke problemen en een aantal kern- of topgebieden. Schone energie is er een van. De voorgestelde Clean Energy Standard moet er voor zorgen dat 80% van de energiebehoefte in 2035 uit ‘schone bronnen komt’. Daarnaast wordt nadruk gelegd op bio- en nanotechnologie (in de breedste zin van deze onderzoeksgebieden) en wordt gekeken naar advanced manafucturing-technologieën die producten goedkoper, sterker en schoner kunnen maken.

Amerika kijkt ook naar innovaties in ruimtevaart.Amerika kijkt ook naar innovaties in ruimtevaart.

Ook wordt met name gekeken naar de ruimtevaart. Het gaat hierbij onder andere om nieuwe generatie satellieten, maar ook om bemande ruimtevaart die door NASA en industriepartners zal worden ontwikkeld. De stijgende kosten van de zorg zijn ook voor de Verenigde Staten een probleem. Vergroting van het gebruik van ICT (zoals het gebruik van elektronische patiëntendossiers), een focus op kwaliteit in plaats van volume, maar ook het ontwikkelen van medische innovaties (en belangrijker nog: de goedkeuring daarvan door de FDA) zijn prioriteiten op de innovatie-agenda van Obama.

Van hoofdlijn naar detail

Dit zijn de hoofdlijnen van de innovatie strategie van Obama, 29 pagina’s samengevat. Bij het maken hiervan zijn me toch een aantal (kleine) initiatieven opgevallen die het noemen waard zijn.

Het gebruik van prijzen en wedstrijden (crowdsourcing) door de overheid om innovatie te stimuleren is er een van. Er is een richtlijn ontwikkeld die meer overheidsinstanties in staat stelt om dit innovatie-instrument te gebruiken en deze wordt nu breed ingezet, bij uitdagingen op het gebied van gezondheidszorg tot aan defensie-vraagstukken. Op challenge.gov kan je zien welke uitdagingen er op dit moment zijn.

Een ander opvallend initiatief is het onderzoek naar nieuwe manieren om studenten te helpen leren. De beschikbaarheid van breedband internet, cloudcomputing, tablets en computers en software maken nieuwe leer methoden mogelijk, aldus het rapport. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het personaliseren van het leerproces. Het valt op hoe nadrukkelijk dit in de strategie is verwoord.
Het laatste inititiatief is Startup America. Doelstelling is natuurlijk om het aantal startende bedrijven te verhogen. Een van de drie hoofddoelstellingen praat over ‘celebrate and honor entepreneurship and reinforce it as a core american value’, vrij vertaald: de innovatieve ondernemer is een held, niet iemand die je meewarig moet aankijken.

Overeenkomsten tussen de VS, Nederland en de EU

Als je kijkt naar de plannen in de innovatiestrategie van Obama zijn er een aantal overeenkomsten met de strategie van Nederland, maar ook heel duidelijk met die van Europa. Bijvoorbeeld de Digitale Agenda van Eurocommissaris Neelie Kroes en de Innovatie Unie, een van de zeven pijlers van de Europa 2020 Strategie.

In het versterken van de basis speelt de rol van onderwijs en ook specifiek het onderwijs in STEM (Science, Technology, Engineering and Math, in Nederland zijn dit de bèta vakken) een belangrijke rol. De doelstelling van Amerika is om weer op de eerste plaats te staan in het aantal studenten met een ‘college degree’ (afgestudeerden van hoger onderwijs). Daarnaast wordt door middel van het Educate to Innovate-initiatief nadruk gelegd op de STEM-vakken, zowel in afgestudeerden als in algemene kennis van techniek. We zien dit ook in Nederland: het Platform Bèta Techniek heeft ook als doelstelling het aantal bèta studenten te vergroten.

Schone energie

In de basis speelt ook het vergroten van de toegang tot breedband internet voor Amerikanen, een derde van de bevolking (100 miljoen mensen) heeft geen toegang tot breedband internet. De Digitale Agenda van Eurocommissaris Kroes kent een soortgelijke doelstelling.

Neelie KroesNeelie Kroes

In de tweede laag van de piramide, het stimuleren van innovaties door het bedrijfsleven, komen we dezelfde doelen tegen die we ook in Nederland/Europa zien. Een selectie:

• Ontwikkelen van regionale innovatieclusters
• Vergroten van toegang tot kapitaal voor innovatieve bedrijven
• Verbreden, versimpelen en permanent maken van belastingvoordeel (Research and Experimentation Tax Credit)

De top van Obama’s innovatiepiramide heeft als doel versnellingen te realiseren op ‘nationale prioriteiten’, zoals schone energie, zorg maar ook bio- en nanotechnologie. Het Nederlandse innovatiebeleid kent een negental topsectoren die een focus aangeven van het innovatiebeleid. In Europees verband zal, in het kader van de “Innovatie Unie”, geld voor research en innovatie met name worden gebruikt voor het oplossen van maatschappelijke problemen, zoals bijvoorbeeld zorg en schone energie.

Wat kunnen we leren?

Er zijn sterke overeenkomsten tussen de plannen van Amerika en die van Nederland en Europa, wat aan de ene kant een gevoel van herkenning geeft: een groot gedeelte van de ‘uitdagingen’ is universeel. Aan de andere kant lijkt het erop dat we allemaal hetzelfde aan het doen zijn. Effectief zetten we dus allemaal een pas naar voren, waardoor er in totaal weinig verandert.

Obama’s strategie is gebaseerd op de specifieke situatie in zijn land en bij het overnemen van eventuele initiatieven is het noodzakelijk om deze aan te passen aan onze situatie. Er is geen garantie dat wat in Amerika werkt, hier ook werkt. Voor mijzelf zijn de eerder in dit artikel genoemde drie initiatieven interessant voor Nederland: crowdsourcing als innovatie-instrument door de overheid, nieuwe methoden om leren te ondersteunen en de innovatieve ondernemer als ‘held’.

Nanotechnologie is een van de nationale prioriteitenNanotechnologie is een van de nationale prioriteiten

Kansrijk of kansloos?

De plannen van Obama met betrekking tot innovatie lijken, bekeken vanuit het Nederlandse en Europese perspectief, zinvol. Ook spreekt uit het document een bereidheid tot forse investeringen in innovatie door referenties als ‘de grootste verhoging ooit van overheid gefinancierd onderzoek‘ en ‘…investeren meer dan drie procent van ons bruto binnenlands product (BBP) in publiek en privaat R&D’.

Deze 3 procent van het Amerikaanse BBP ($14.66 biljoen, Bron: CIA Factbook) is ongeveer 440 miljard dollar. Ter vergelijking: Nederland heeft een BBP van 676 miljard dollar (bron: CIA Factbook). 3 procent daarvan komt neer op een investering van 20 miljard. Nederland heeft deze 3% doelstelling, die zowel in het Lissabon Akkoord als in de Europa 2020 strategie staat, net als de meeste andere Europese landen, nooit gehaald.

Een gemengd beeld

Een korte scan op de commentaren in tijdschriften en online op Obama’s innovatiestrategie geeft een gemengd beeld van de reacties: positief over de doelen en plannen, maar ook scepsis, voornamelijk beschreven vanuit het perspectief van de schrijver. Republikeinen zijn een voorstander van een kleine overheid die weinig uitgeeft (met een uitzondering van defensie). Met name de tegenstellingen tussen republikeinen en democraten levert ongezouten kritiek op.

De Verenigde Staten kennen, net zo als Nederland, een soort tweekamerstelsel: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, waardoor ook daar water bij de innovatiewijn moet worden gedaan. Daarnaast is er natuurlijk een sterke lobby. Veranderingen in dit machtsevenwicht kunnen een koerswijziging en focuswijziging opleveren, met name op het gebied van investeringen en de steeds verder oplopende staatsschuld (op dit moment wordt gesproken van bezuinigingen in de orde van grootte van 2 – 4 biljoen).

Antwoord formuleren

In hoeverre de Verenigde Staten in staat zijn om deze innovatiestrategie uit te voeren is afhankelijk van talrijke factoren, zoals het politieke klimaat en de stand van de wereldeconomie. In de strategie staan een aantal meetbare doelstellingen, voor export, onderwijs en meer. Zij zijn een tussentijds meetmoment om te bepalen in hoeverre doelstellingen worden behaald. Andere doelstellingen liggen verder weg, zoals het gebruik van schone energie in 2035.

Amerika heeft een ijzersterke reputatie op het gebied van innovatie en is een voorbeeld voor velen. Nog steeds staan ze in de top vijf van het Global Competitiveness Report (2010-2011) van het World Economic Forum (Nederland staat trouwens op plaats acht). Maar met een reputatie alleen kom je er niet. De plannen van Obama zullen een grote inspanning vergen van alle betrokken partijen. De ambities van Obama zijn duidelijk: om onze toekomst veilig te stellen moeten we beter innoveren, beter opleiden en betere producten maken dan de rest van de wereld.

Aan de rest van de wereld de taak om hier een antwoord op te formuleren.

Dit artikel verscheen eerder op Sync met als titel : De lessen van Obama’s Innovatiestrategie

Tagged , , , , , , , ,